تاریخچه زعفران

زﻋﻔﺮان ﻛﻪ ﺑﻪ ﮔﻞ ﺳﻼﻣﺘﻲ، ﺳﻠﻄﺎن ادوﻳﻪ ﻫﺎ و ﻃﻼی ﺳـﺮخ ﻣﻌـﺮوف اﺳـﺖ ارزﺷـﻤﻨﺪﺗﺮﻳﻦ رﺳـﺘﻨﻲ اﻳـﺮان و ﻣﻨﺸـﺎء ﮔﺮﻓﺘﻪ از داﻣﻨﻪ ﻫﺎی اﻟﻮﻧﺪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ .ﺳﺎل ﻛﺸﺖ زﻋﻔﺮان در اﻳﺮان ﺑﻪ سال ﻫﺎی ﻗﺒﻞ از ﻣﻴﻼد بر ﻣﻲ ﮔـﺮدد و در ﻣﻨـﺎﻃﻖ ﺑﺴـﻴﺎر ﻛﻢ ﺑﺎران اﻳﺮان ﻛﻪ دارای زﻣﺴﺘﺎن ﺳﺮد و ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ﮔﺮم ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮔﺴﺘﺮش دارد .ﻣﻨﺸﺎ آن درواﻗﻊ داﻣﻨﻪ ﻫﺎی ﻛﻮه اﻟﻮﻧﺪ (ﻫﻤﺪان )بوده اﺳﺖ . ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻣﺰارع زﻋﻔﺮان ایران در اﻃﺮاف ﻫﻤﺪان و ﻛﺮﻣﺎﻧﺸﺎه داﻳﺮ ﺷﺪه و ﭘـﺲ از آن ﺑـﻪ ﻧﻘـﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻳﺮان از ﺟﻤﻠﻪ ﺧﺮاﺳﺎن رﺳﻴﺪه است . زﻋﻔﺮان از ﻛﻼﻟﻪ ﮔﻞ زﻋﻔﺮان ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲ آﻳﺪ ﺑﻪ ﻃﻮری ﻛﻪ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ از ﻫﺮ ﻫﺰار ﮔﻞ زﻋﻔﺮان، ﺣﺪود ۱۰ﮔﺮم زﻋﻔـﺮان ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد .زﻋﻔﺮ ان ﺑﻪ ﻋﻠﺖ دارا ﺑﻮدن ﺧﻮاص ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد در ﻋﻄﺮ و ﻃﻌﻢ و رﻧﮓ و ﺧﻮاص داروﻳﻲ در اﻧﻮاع ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮﻧﺞ، ﮔﻮﺷﺖ، ﺷﻴﺮﻳﻨﻲ، ﺑﺴﺘﻨﻲ، ﭼﺎی و ﺻﻨﺎﻳﻊ داروﺳﺎزی اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد. ﻗﺪﻳﻤﻰﺗﺮﻳﻦ اﺳﻨﺎدى ﻛﻪ از ﻣﺼﺮف زﻋﻔﺮان ﺑﺮ ﺟﺎى ﻣﺎﻧﺪه ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دوران ﺷﺎﻫﺎن ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﻰ اﺳﺖ ﻛـﻪ ﺑـﺮ روى ﻛﺘﻴﺒـﻪای از آن دوران، ﻣﻘﺪار زﻋﻔﺮان ﻣﺼﺮﻓﻰ درﺑﺎر ﭼﻴﺰى در ﺣﺪود ﻳﻚ ﻛﻴﻠﻮﮔﺮم ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ، در ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﻲ دﻧﻴﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﺘﺎﻟﻴﺎ و ﻳﻮﻧﺎن ﻛﻢ و ﺑﻴﺶ رواج دارد . 
زﻋﻔــﺮان ﺑــﺎ ﻧــﺎم ﻋﻠﻤــﻲ Lnriaeus Saffron Crocus Sativies از ﺧــﺎﻧﻮاده زﻧﺒﻘــﻲ ﻫــﺎ Iridaceae ،ﮔﻴﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﻏﺪه ای ﺑﻪ ارﺗﻔﺎع ۳۰-۱۰ ﺳﺎﻧﺘﻴﻤﺘﺮ، ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻟﻪ و ﺑﺪون ﺳﺎﻗﻪ، دارای ﭘﻴﺎز ﻛﺮوی ﺷﻜﻞ ﺑـﻪ ﻗﻄﺮ ۵-۳ ﺳﺎﻧﺘﻴﻤﺘﺮ، گل ﻫﺎی ﻣﻌﻄﺮ ﻫﺮ ﺑﻨﺪ ۴ﺗﺎ ۳ ﻋﺪد و دارای ۳ ﻛﺎﺳﺒﺮگ و ۳ﮔﻠﺒﺮگ ﺑﻨﻔﺶ رﻧﮓ ﺷﺒﻴﻪ ﺑـﻪ ﻫـﻢ و ۳ ﭘﺮﭼﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ. 
ﺑﺮگ ﻫﺎی ﺣﻘﻴﻘﻲ زﻋﻔﺮان ۱۱-۵ ﺗﺎ ﻋﺪد ﺑﻮده ﻛﻪ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﮔﻠﺪﻫﻲ و ﻳﺎ کمی ﺑﻌﺪ از آن در می آﻳﻨﺪ ﻛـﻪ ﺑـﻪ رﻧـﮓ ﺳﺒﺰ ﺑﺎ ﭘﻬﻨﺎی ۳ – ۱.۵ ﻣﻴﻠﻴﻤﺘﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻗﺴﻤﺖ ﺧﻮراﻛﻲ و ﺗﺠﺎری زﻋﻔﺮان ﻛﻼﻟﻪ ﻗﺮﻣﺰ رﻧﮓ ﺷﺎﺧﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺤﺼﻮل زﻋﻔﺮان را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﺪ. زﻋﻔﺮان ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ دارد ﻛﻪ ﻣﺼﺎرف ﻋﻤﺪه ی آن ﺷﺎﻣﻞ ﻏﺬاﻳﻲ و داروﻳﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ( ﺻـﻨﻌﺘﻲ) اﺳـﺖ.