صنایع دارویی

مصارف زعفران در صنایع دارویی: 
۱- کاربرد زعفران در طب سنتی و نوین: 
در ﻃﺐ ﺳﻨﺘﻲ ﺑﻪ ﺑﺮﺧﻲ از اﺛـﺮات ﻣﻔﻴـﺪ زﻋﻔـﺮان اﺷـﺎره ﺷ ﺪه اﺳﺖ . زﻋﻔﺮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ ﺳﻘﻂ آور، ﻛﺎﻫﻨﺪه ﺗﺐ، ﺿﺪ درد، ﺧﻠـﻂ آور، آﻧﺘـﻲ اﺳﭙﺎﺳـﻤﻮدﻳﻚ، آرام ﺑﺨـﺶ، ﻫـﻀﻢ ﻛﻨﻨﺪه و ﻗﺎﺑﺾ در ﻃﺐ ﺳﻨﺘﻲ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ (Hosseinzadeh & Nassiri-Asl, 2013) . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺘﻌﺪد ﻓﺎرﻣﺎﻛﻮﻟﻮژﻳﻚﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﻓﺮاواﻧﻲ را ﺑﺮای زﻋﻔـﺮان و ﻣـﻮاد ﻣـﺆ ﺛﺮه آن ذﻛـﺮ ﻧﻤـﻮده اﻧـﺪ.ﻛـﻪ ﻣـﻲ ﺗـﻮان ﺑـﻪ اﺛـﺮات ﺿـﺪ اﻓﺴﺮدﮔﻲ (Imenshahidi et al., 2010) ، ﻓﺸﺎرﺧﻮن (Hosseinzadeh et al., 2004) ، ﺿﺪ اﺿـﻄﺮاب و ﺧـﻮاب آور (Hosseinzadeh & Noraei, 2009) ، ضد ﺗﺸﻨﺞ (Hosseinzadeh & Younesi, 2002) ، ﺷﻞ ﻛﻨﻨـﺪﮔﻲ ﻋﻀﻼت (Nemati et al., 2008) ، ﺿﺪ درد و ضد التهاب (Hosseinzadeh & Younesi, 2002)، اﺛـﺮ ﺑـﺮ ﻗـﻮای ﺟﻨﺴﻲ (Hosseinzadeh et al., 2008) ، آﻧﺘﻲ اﻛﺴﻴﺪان (Hosseinzadeh et al., 2010)، ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺑﺮ اﻳﻤﻨـﻲ ﺳـﻠﻮﻻر و ﻫﻤﻮرال (Khajuria et al., 2010) ،ﺗﻘﻮﻳﺖ ﺣﺎﻓﻈﻪ و ﻳﺎدﮔﻴﺮی (Hosseinzadeh & Ziaei, 2006) ، اﺛﺮ ﺑﺮ آﻟﺰاﻳﻤﺮ Akhoandzadeh al., 2010)) ، ﺣﻔﺎﻇــﺖ ﻛﻨﻨــﺪه قلبی al., 2008) (Boskabady et ، ﺿــﺪ ﺗﻮمور (Fernández,2006 ) ، ﭘﺎﻳﻴﻦ آورﻧـﺪه ﻗﻨـﺪ و ﭼﺮﺑـﻲ ﺧـﻮن (Sheng et al., 2006) ، اﺛـﺮ ﺑـﺮ ﺳـﻨﺪروم ﻣﺤﺮوﻣﻴـﺖ از ﻣـﻮرﻓﻴﻦ(Hosseinzadeh & Jahanian, 2010) و ﺿﺪ ﺳﺮﻓﻪ (Hosseinzadeh & Ghenaati, 2006) اﺷـﺎره ﻧﻤـﻮد. از آن ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ زﻋﻔﺮان دارای ﺧﻮاص ﺑﺎﻟﻘﻮه ای ﭼﻮن اﺛﺮات آﻧﺘﻲ اﻛﺴﻴﺪاﻧﻲ، ﺿﺪاﻟﺘﻬﺎﺑﻲ و ﻛﺎﻫﻨﺪﮔﻲ ﻛﻠﺴﺘﺮول ﺧﻮن ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ از اﻳﻦ رو در ﺣﻔﻆ ﺳﻼﻣﺖ ﻗﻠﺐ و ﻋﺮوق ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺰاﻳﻲ دارد . ﺑﻪﻃﻮریﻛﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﺸﺎن داده اﻧﺪ ﻛﻪ در ﻣﺮدم ﻛـﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪ ﻛﻪ ﻣﺼﺮف روزاﻧﻪ زﻋﻔﺮان در آن ﻫﺎ ﺑﺎﻻﺳﺖ (ﺑﻪﺻﻮرت اﻓﺰودﻧﻲ ﺟﻬﺖ ﺑﻬﺒﻮد ﻃﻌﻢ و رﻧﮓ ﻏﺬا ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺑـﺮﻧﺞ) ﻣﻴﺰان ﺷﻴﻮع ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎی ﻗﻠﺒﻲ ﻋﺮوﻗﻲ ﻛﻤﺘﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ (Kamalipour & Akhondzadeh,2011; Grisolia, 1974) . 
۱- بیماری های قلبی: 
در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪای ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛـﻪ ﻋـﺼﺎره آﺑـﻲ زﻋﻔـﺮان و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻣﻬﻢ آن(ﻛﺮوﺳﻴﻦ و ﺳﺎﻓﺮاﻧﺎل ) در موشﻫﺎی ﻧﺮﻣﺎل و دارای ﻓﺸﺎر ﺧﻮن بالا دارای اﺛﺮات ﻛﺎﻫﻨﺪﮔﻲ ﻓﺸﺎر ﺧﻮن واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ دوز ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ و از ﺑﻴﻦ ﻛﺮوﺳﻴﻦ و ﺳﺎﻓﺮاﻧﺎل ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﺪ ﻛﻪ ﺳﺎﻓﺮاﻧﺎل ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﻴـﺸﺘﺮی در ﻛﺎﻫﻨـﺪﮔﻲ ﻓـﺸﺎرﺧﻮن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻛﺮوﺳﻴﻦ دارد، در اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﺛﺮ ﺿﺪ ﻓﺸﺎرﺧﻮﻧﻲﻛﺮوﺳﻴﻦ در موش های دارای ﻓـﺸﺎر ﺧـﻮن بالا ﺑﻴـﺸﺘﺮ از موش ﻫﺎی ﻧﺮﻣﺎل ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ (Imenshahidi et al., 2010) .ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت دﻳﮕـﺮ ﻧـﺸﺎن داد ﻛـﻪ زﻋﻔـﺮان و ﻛﺮوﺳﻴﻦ ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺎرز ﻛﻠﺴﺘﺮول و ﺗﺮی ﮔﻠﻴﺴﻴﺮﻳﺪ و ﻟﻴﭙﻮﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ ﻫﺎی ﺑﺎ داﻧﺴﻴﺘﻪ ﻛﻢ (LDL) در موش ﻫﺎی ﺗﺤﺖ درﻣﺎن ﺑﺎ رژﻳﻢ ﻏﺬاﻳﻲ ﻏﻨﻲ از ﻛﻠﺴﺘﺮول و ﻧﻴﺰ اﻓﺰاﻳﺶ ﻟﻴﭙﻮﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ ﺑـﺎ داﻧـﺴﻴﺘﻪ ﺑـﺎﻻ (HDL) از اﺛـﺮات ﺳـﻮء ﭼﺮﺑـﻲ ﺑـﺎﻻ در ﺑـﺪن ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی می کند (Sheng et al., 2006; Basheeruddin & Nasseruddin. 2009). ﺗـﺄﺛﻴﺮ زﻋﻔـﺮان ﺑـﺮ روی ﻣﺪت زﻣﺎن ﺧﻮﻧﺮﻳﺰی، ﺗﺠﻤﻊ ﭘﻼﻛﺘﻲ، ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎی دﺧﻴﻞ در روﻧﺪ اﻧﻌﻘﺎد ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل دﻳﺪه ﺷـﺪه ﻛـﻪ ﻛﻼﻟﻪ زﻋﻔﺮان ﺳﺒﺐ ﻣﻬﺎرﺗﺠﻤﻊ ﭘﻼﻛﺘﻲ اﻟﻘﺎ ﺷﺪه ﺑﺎ اﭘﻲ ﻧﻔﺮﻳﻦ و ﻛﻼژن در ﭘﻼﻛﺖ ﻫﺎی اﻧﺴﺎن ﺷـﺪه اﺳـﺖ . (Ayatollahi et al., 2013). 
۲- اثرات ضدباکتری
اثر ضدباکتری عصاره آبی و ترکیبات اختصاصی جدا شده از زعفران شامل کروسین، کروستین ها، پیکروکروسین و سافرانال با استفاده از سه سویه میکروبی اشریشیاکلی، استافیلوکوک اورئوس و پسودوموناس آئروژینوزا به روش انتشار در آگار بررسی شد. نتایج نشان داد از میان ترکیبات اختصاصی زعفران، سافرانال باعث بازدارندگی رشد سویه های اشریشیاکلی و استافیلوکوک اورئوس شده است. سایر ترکیبات زعفران بر روی میکرواورگانیسم های مذکور اثر بازدارندگی نداشته اند. اسانس برگ زعفران بر استافیلوکوک اورئوس اثر باکتریوستاتیک داشته است. 
(Razzaghi R, Noorbakhsh R, et al,.2003) ( Talei GR, Meshkatalsadat MH,et al,2005) 
۳- اثر بر بیماری های چشمی
زعفران از افزایش غلظت اسید گلوتامیک در زجاجیه چشم خرگوش های مبتلا به پرفشاری مزمن چشم جلوگیری کرده است. افزایش غلظت گلوتامات در زجاجیه چشم در بیماری مذکور موجب آسیب شبکیه چشم می شود. 
زعفران در خرگوش های دچار پرفشاری مزمن چشم باعث افزایش فعالیت آنزیم سوپراکسید دیسموتاز و کاهش غلظت مالون دی آلدئید در شبکیه چشم شده است. اثر مذکور به علت خاصیت آنتی اکسیدانی زعفران است که از این طریق می تواند شبکیه چشم را در برابر آسیب ناشی از رادیکال های آزاد محافظت نماید بررسی اثر تجویز زعفران بر تابش مستمر نور به شبکیه موش صحرایی نشان داده که زعفران می تواند احتمالاً از طریق تنظیم مرگ برنامه ریزی شده سلولها از آسیب ساختمان و عملکرد گیرنده های نوری شبکیه به علت استرس پیشگیری نماید آنالوگ های کروسین، مواد موثره زعفران، جریان خون را در شبکیه و مشیمیه چشم افزایش داده همچنین بازیابی عملکرد شبکیه را تسهیل نموده اند. به همین علت، پیشنهاد شده که از آنالوگ های کروسین می توان برای درمان رتینوپاتی ایسکمیک و استحاله ماکولا به علت کهولت سن استفاده نمود. 
(Xuan B, Zhou YH,et al,.1999) (Maccarone R, Di Marco S and Bisti S.2008) (Yang XG Sun DJ,et al,.2008)( Yang XG, Zhang Q,et al,.2006) 
۴- اثر بر دستگاه ایمنی
در پژوهشی سه هفته بعد از مصرف زعفران، شمارش مونوسیت ها و غلظت ایمونوگلوبولین (IgG) در سرم، در مقایسه با قبل از مصرف زعفران و گروه کنترل به طور معنی دار افزایش یافت. افزایش غلظت (IgG) در سرم توسط زعفران را می توان برای بهبود پاسخ آنتی بادی به واکسیناسیون استفاده کرد . علاوه بر این، زعفران را می توان برای افزایش پاسخ های ایمنی ثانویه (IgG) به میکروب ها و سلول های سرطانی به کار برد. پاسخ های ایمنی ثانویه در سالمندان همگام با از دست رفتن سلول های خاطره ای T کاهش می یابد. عفونت ها، سرطان ها و بیماری های خود ایمنی در سالمندان به دنبال کاهش پاسخ های ایمنی ثانویه افزایش پیدا می کنند. زعفران به طور بالقوه ممکن است از طریق تشدید پاسخ های ایمنی ثانویه در بهبود پاسخ آنتی بادی های اختصاصی در نقص های ایمنی به عنوان مثال در سالمندان موثر واقع شود. 
( Kianbakht S and Ghazavi A,et al,.2005) 
۵- اثرات گوارشی
سوسپانسیون آبی زعفران در موش صحرایی از زخم معده ناشی از ایندومتاسین، کلرید سدیم و همچنین بستن پیلور جلوگیری کرده است. اثر پیشگیری کننده زعفران از زخم معده احتمالاً به علت مهار ترشح اسید معده، تحریک ترشح مایع مخاطی معده و افزایش ساخت پروستاگلاندین ها در معده توسط زعفران بوده است. زعفران، کروسین و سافرانال در پیشگیری از زخم معده ناشی از ایندومتاسین در موش صحرایی به اندازه اومپرازول موثر بوده اند. 

. (Al-Mofleh IA, Al-haider AA,et al,.2006) (Kianbakht S and Mozaffari K.2008) 6- اثر بر دستگاه تنفسی
زعفران در عضله صاف زنجیره تراشه خوکچه هندی اثر تحریکی نسبتاً قوی بر روی گیرند ه های بتا – ۲ آدرنرژیک و اثرات آنتاگونیستی غیررقابتی بر روی گیرنده های هیستامینی و گیرنده های موسکارینی داشته است. زعفران بر تراشه جدا شده خوکچه هندی اثر اتساعی نسبتاً قوی داشته که قابل مقایسه و حتی بالاتر از تئوفیلین بوده است و سافرانال حداقل تا اندازه ای مسؤول این اثر زعفران بوده است. زعفران و سافرانال در خوکچه هندی اثر ضدسرفه داشته ولی کروسین فاقد چنین اثری بوده است اثربخشی مصرف یک فرمولاسیون محتوی زعفران همراه با درمان استاندارد برای مدت ۳ ماه در گروهی از کودکان ۲ تا ۱۲ سال با گروهی دیگر از کودکان مبتلا به پنومونی تحت درمان استاندارد مقایسه شد. نتایج نشان داد که کودکان گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل زودتر درمان شدند و عود بیماری در آنها برای مدت ۶ ماه مشاهده نشد. بنابراین فرمولاسیون مذکور در کودکان . نقش درمان کننده و پیشگیری کننده پنومونی داشته است . 
(Hosseinzadeh H and Ghenaat J.2006)( Boskabady MH and Aslani MR.2006) 
۷- اثر ضدافسردگی
نتایج آزمایشگاهی نشان می دهد کروسین و سافرانال مسؤول اثر ضدافسردگی عصاره زعفران باشند. احتمالاً کروسین با مهار بازجذب دوپامین و نوراپی نفرین و سافرانال از طریق مهار بازجذب سروتونین در اثر ضدافسردگی زعفران نقش دارند تزریق صفاقی کامپفرول ، ماده ای در گلبرگ زعفران، در آزمایش بر روی موش صحرایی موجب کاهش بی حرکتی حیوان شده و به این ترتیب اثر ضدافسردگی داشته است.مصرف خوراکی روزانه mg 30 عصاره اثر ضدافسردگی اتانولی زعفران پس از ۶ هفته در بیماران مبتلا به افسردگی خفیف تا متوسط بیشتر تاثیر بیشتری نسبت به مصرف داروهای ضد افسردگی مانند ایمیپرامین و فلوئوکستین داشته ،همچنین فاقد عوارض جانبی می باشد. (Agha-Hosseini M, Kashani L,et al,.2008) 
۸- اثر آنتی اکسیدان
زعفران، کروسین، کروستین و سافرانال اثرات از بین برنده رادیکال های آزاد آنتی اکسیدان داشته اند با توجه به اینکه فعالیت از بین برندگی رادیکال شدیداً با اثر ضدپیری ارتباط دارد، پیشنهاد شده که از عصاره زعفران به عنوان یک مکمل در غذاها و نوشیدنی ها و هم چنین فرآورده های دارویی و آرایشی استفاده شود. کروستین به علت داشتن اثر آنتی اکسیدانی برای نگهداری اسپرم در درجه حرارت های بسیار پایین به کار می روند خوردن روزانه ۱۰۰ میلی گرم زعفران به صورت مخلوط در شیر برای مدت ۶ هفته منجر به بهبود وضعیت آنتی اکسیدان خون بیماران مبتلا به بیماری کرونر قلبی شده است. (Verma SK and Bordia A.1998) 
۹- اثر بر بیماری های عصبی
کروستین به علت اثر آنتی اکسیدانی، سلول های کبدی موش صحرایی را در برابر اثرات مخرب آفلاتوکسین ها محافظت نموده است .زعفران و کروسین می توانند از آسیب اکسیداتیو کلیه به علت ایسکمی در موش صحرایی پیشگیری نمایند. 
زعفران، کروسین و سافرانال از عضله اسکلتی پای موش صحرایی در برابر آسیب ناشی از ایسکمی به علت بستن شریانی و ورید مشترک رانی محافظت می نمایند . زعفران در مدل ایسکمی مغزی حاد موش صحرایی به علت بستن شریان میانی مغز اثر آنتی اکسیدان و مهارکننده مرگ نورون ها در مغز داشته و هم چنین از تنزل فعالیت های عصبی – رفتاری حیوان قدرت با دست و پا گرفتن، فعالیت حرکتی خود به خودی و هماهنگی حرکتی نیز جلوگیری کرده است. به همین علت پیشنهاد شده که زعفران ممکن است به علت خاصیت آنتی اکسیدانی برای ایسکمی موضعی مغزی مفید باشد. 
کروستین در مدل ۶- هیدروکسی دوپامین پارکینسونیسم موش صحرایی از کاهش دوپامین در جسم مخطط و از کاهش گلوتاتیون در ماده سیاه مغز جلوگیری کرده، در حالی که مقدار ماده واکنش دهنده با اسید تیوباربیتوریک را در ماده سیاه کاهش داده است. فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان در مغز حیوانات گروهی که برای آنها تزریق یک طرفه -۶ هیدروکسی دوپامین داخل جسم مخطط انجام شده کاهش یافته ولی در گروهی که به آنها کروستین برای ۷ روز تجویز شده تغییری نکرده است. یافته های هیستوپاتولوژیک در ماده سیاه که نشان می داد کروستین، نورون ها را در برابر اثرات مخرب ۶- هیدروکسی دوپامین محافظت کرده مشاهدات پیش گفته را تایید نمود. بنابراین کروستین ممکن است برای پیشگیری و درمان پارکینسونیسم مفید باشد. 
بیماری آلزایمر از نظر پاتولوژیک با رسوب فیبریل های پپتید آمیلوئید بتا و کاهش فعالیت کولینرژیک در مغز مشخص می شود. اکسیداسیون موجب افزایش تشکیل و رسوب فیبریل آمیلوئید بتا می شود. ترکیب ترانس کروسین دی جنتی بیوزیل استر کروستین(کروسین) و دی متیل کروستین در زعفران به صورت in vitro وابسته به غلظت و زمان، از تشکیل فیبریل های آمیلوئید بتا جلوگیری می کند و همچنین زعفران، کروستین و دی متیل کروستین فعالیت آنزیم استیل کولینستراز را مهارنموده اند. به همین علت پیشنهاد شده که استفاده از زعفران و مواد موثره آن ممکن است برای پیشگیری و یا درمان بیماری آلزایمر مفید باشد . 
(Saleem S, Ahmad M,et al,.2006)( Hosseinzadeh H and Sadeghnia HR.2005)( Soeda S, Ochiai T,et al,.2001)( Ochiai T, Ohno S,et al,.2004)( Papandreou MA, Kanakis CD,et al,.2006) 
۱۰- اثر ضددرد و ضدالتهاب
اثرات ضددرد و ضدالتهاب عصاره آبی و عصاره اتانولی کلاله و گلبرگ زعفران در موش کوچک آزمایشگاهی آزمایش شده است. عصاره های کلاله اثر خفیف تا متوسط بر التهاب حاد نشان دادند. عصاره آبی و عصاره اتانولی کلاله و هم چنین عصاره اتانولی گلبرگ در التهاب مزمن اثرات ضدالتهاب نشان دادند. تزریق صفاقی عصاره آبی زعفران به موش صحرایی در آزمایش فرمالین به طور وابسته به دوز، شدت درد را طی مرحله مزمن کاهش داده است. به طوری که اثر ضددرد عصاره زعفران در دوز پایین قابل مقایسه با اثر ضددرد سولفات مرفین بوده است. 
(Hosseinzadeh H and Shariaty VM.2007)( Vahidi AR, Bashardost N and Akhondi H.2007) 
۱۱- اثر ضدتشنج
عصاره های آبی و اتانولی زعفران در موش کوچک آزمایشگاهی در آزمایش پنتیلن تترازول، شروع تشنجات تونیک را به تاخیر انداخته ولی اثر محافظتی کامل در برابر مرگ و میر حیوان نداشته، در حالی که در آزمایش تشنج الکتروشوک maximal ، مدت تشنجات تونیک را کاهش داده اند. بنابراین زعفران ممکن است در تشنجات صرع مفید باشد. فعالیت ضدتشنجی سافرانال و کروسین با استفاده از مدل تشنج ناشی از پنتیلن تترازول در موش کوچک آزمایشگاهی ارزیابی شده است. تزریق صفاقی سافرانال مدت تشنج را کاهش داده، شروع تشنج تونیک را به تاخیر انداخته و از مرگ موش ها پیشگیری نموده، ولی کروسین فاقد فعالیت ضدتشنج بوده است. 
(Hosseinzadeh H and Khosravan V.2002)( Hosseinzadeh H and Talebzdeh F.2005) 
۱۲- اثر ضدتومور
زعفران در مدل های سلولی مختلف و بر روی طیف وسیعی از تومورها از جمله لوکمی، کارسینوم تخمدان و پستان، دنوکارسینوم روده بزرگ و کارسینوم سلول سنگفرشی اثر ضدسرطان داشته است.زعفران در حالی که با دوزهای موثر در محدوده پایین میکرومولار بر سلول های بدخیم از جمله مجموعه های سلولی سرطانی انسان اثر سیتوتوکسیک انتخابی داشته، معمولاً قابلیت زیست سلول های سالم را تحت تاثیر قرار نداده است. با توجه به دوز مصرفی زعفران تشکیل کولونی سلول های توموری را مهار می شود، ولی تاثیری بر تکثیر و تمایز سلولهای سالم نداشته است تجویز عصاره زعفران از راه خوراکی و موضعی در موجود زنده، میزان پیدایش سرطان مصنوعی را کاهش داده، سرعت رشد تومور را مهار کرده و عمر حیوانات آزمایشگاهی را طولانی تر نموده است. اثرات ضدتوموری زعفران و اجزای آن به دلیل مهار اسید نوکلئیک و واکنش های زنجیره ای رادیکال های آزاد، اثر کاروتنوئیدها بر توپوایزومراز و القای آپوپتوز (مرگ برنامه ریزی شده سلول ها) است. 
(Das I, Chakrabarty RN and Das S.2004)( Tavakkol-Afshari J, Brook A and Mousavi SH.2008) 
۱۳- اثر تقویت کننده حافظه و یادگیری
تضعیف حافظه ناشی از اتانل نه فقط توسط اتانل بلکه به وسیله استالدئید نیز ممکن است ایجاد شود. استالدئید نیز القای تشدید طولانی مدت را مهار می کند. زعفران در پیشگیری از مهار تشدید طولانی مدت توسط استالدئید در موش صحرایی بیهوش شده موثر بوده است . بنابراین زعفران ممکن است برای تخفیف پاسخ های انزجاری ناشی از استالدئید که با مسمومیت حاد اتانل همراه است مفید باشد زعفران ضعف یادگیری ناشی از اتانل را در موش کوچک آزمایشگاهی بهبود داده و از مهار تشدید طولانی مدت در هیپوکامپ توسط اتانل جلوگیری نموده است. این اثر عصاره زعفران را ناشی از کروسین و نه کروستین می دانند. زعفران در موش صحرایی موجب بهبود یادگیری و حافظه فضایی شده و به نظر می رسد که زعفران با تاثیر بر گیرنده های دخیل در یادگیری و حافظه فضایی در سلول های عصبی، موجب بهبود در پردازش اطلاعات فضایی میشود. زعفران می تواند تا حدودی اثرات مهاری مرفین را بر روند یادگیری فضایی موش صحرایی بهبود بخشد. تحقیقات نشان می دهد می دهد که کروسین، بر ذخیر هسازی و بازیابی اطلاعات تاثیر دارد. 
(Zhang Y, Shoyama Y,et al,.1994)( Hosseinzadeh H and Ziaei T.206)( Ghadami S, Ghadami MR,et al,.2007) 
۱۴- اثر آنتی ژنوتوکسیک
ژنوتوکسیک به ماده ای اطلاق می شود که می تواند به DNA سلول ها آسیب رساند و از این طریق موجب جهش یا سرطان شود.داروهای ضدسرطان اثر ژنوتوکسیک دارند و می توانند سرطانهای ثانویه ایجاد کنند. اثر ژنوتوکسیک داروهای مذکور، کارآیی آنها را در درمان سرطان محدود می کند. زعفران از آسیب DNA سلول های مغز استخوان موش کوچک آزمایشگاهی به علت مصرف داروهای ضدتومور به نام های سیس پلاتین، سیکلوفسفامید و میتومایسین پیشگیری نموده است .اثر زعفران بر تغییرات پراکسیداسیون لیپید و وضعیت آنتی اکسیدان با وجود مصرف سیس پلاتین، سیکلوفسفامید، میتومایسین و اوره تان در موش کوچک آزمایشگاهی بررسی شده است. تجویز زعفران، پراکسیداسیون لیپید را کاهش ولی آنتی اکسیدان های آنزیمی(مانند سوپراکسید دیسموتاز، کاتالاز) و غیر آنزیمی (گلوتاتیون احیا شده) کبد را افزایش داده است. زعفران ممکن است از طریق تاثیر بر پراکسیداسیون لیپید، آنتی اکسیدان ها و سامانه های سم زدایی از اثر ژنوتوکسیک ناشی از داروهای ضدتومور پیشگیری نماید.